Jak rozpoznać dezinformację i chronić się przed manipulacją? Odkryj techniki i mechanizmy związane z rozpowszechnianiem fałszywych treści z pomocą ekspertów z Ośrodka Analizy Dezinformacji Instytutu NASK.
Dezinformacja to fałszywe lub wprowadzające w błąd treści. Mogą przybierać różne formy: postów, artykułów, komentarzy, filmów czy nagrań audio.
Dezinformacja jest rozpowszechniana w celu umyślnego wyrządzenia szkody publicznej lub osiągnięcia zysku. Ostateczne cele dezinformacji to wzbudzenie strachu, utrata zaufania do instytucji i polaryzacja społeczna.
Każdy z nas może przyczynić się do szerzenia dezinformacji. Wystarczy np. udostępnić fałszywą treść w mediach społecznościowych.
Dezinformacja podważa zaufanie do instytucji publicznych, nauki czy mediów. Sprzyja destabilizacji państwa i podsycaniu podziałów społecznych.
Treści nieprawdziwe, tworzone i rozpowszechniane bez intencji wyrządzenia szkody. Mogą powstawać w wyniku błędu lub braku rzetelności.
Fałszywe, niedokładne lub wprowadzające w błąd treści, które są zaprojektowane, prezentowane i promowane w celu umyślnego wyrządzenia szkody publicznej lub osiągnięcia zysku.
Treści prawdziwe, wykorzystywane w sposób szkodliwy lub złośliwy, w celu wyrządzenia krzywdy. Mogą być związane np. z upublicznianiem informacji prywatnych.
Internet daje nam łatwy dostęp do informacji. Jednak wśród mądrych rad i sprawdzonych przepisów są również nieprawdziwe lub mylące treści. Część z nich może być przykładem dezinformacji. Naucz się je rozpoznawać i weryfikować. Powiedz: SPRAWDZAM!
Uważaj na clickbaity, wykrzykniki, wielkie litery oraz emocjonalne nagłówki wymuszające natychmiastowe kliknięcie.
Zastanów się, czy treść nie ma na celu wywołania gniewu, strachu lub skłócenia odbiorców.
Zachowaj zdrowy rozsądek i oceń, czy przedstawione wydarzenia lub liczby są prawdopodobne.
Sprawdź, kto jest autorem tekstu. Czy rzeczywiście istnieje? Czy jest ekspertem w swojej dziedzinie? Czy jest znany z wiarygodnych publikacji?
Zweryfikuj, czy źródło nie pomija ważnych faktów, nie wyrywa cytatów z kontekstu lub nie manipuluje danymi.
Sprawdź, czy przekaz nie uderza w konkretne osoby, grupy lub instytucje za pomocą pomówień czy obelg.
Pomyśl, jaka może być intencja autora lub źródła. Czy chce poinformować, sprzedać produkt, czy wpłynąć na Twoje poglądy?
Oceń całościowy kontekst – poszukaj informacji w innych, niezależnych i sprawdzonych serwisach informacyjnych.
Bądź świadomy technik manipulacji (np. zmanipulowane zdjęcia, fotomontaże, deepfake).
Sensacyjny lub emocjonalny nagłówek, który ma przyciągać uwagę.
Sformułowania, które wywołują strach, oburzenie, gniew czy złość.
Wykorzystywanie czyjegoś wizerunku i autorytetu do szerzenia szkodliwych treści.
Wybór informacji pasujących do tezy przy jednoczesnym pominięciu kontekstu.
Nieuzasadnione założenie związku przyczynowo-skutkowego między zdarzeniami.
Powoływanie się na osobiste doświadczenie, aby podważyć dane statystyczne czy wyniki badań.
Wygenerowany przez sztuczną inteligencję fałszywy materiał audio lub wideo.
Manipulowanie materiałem audiowizualnym za pomocą prostych, powszechnie dostępnych narzędzi.
Dowiedz się, kogo określa się mianem aktorów dezinformacji.
Służby różnych krajów
Mogą celowo rozprzestrzeniać dezinformację, by osiągnąć swoje cele poprzez wpływanie na politykę, gospodarkę, bezpieczeństwo czy kulturę innych krajów.
Trolle i boty
Trolle to użytkownicy zamieszczający prowokacyjne treści. Boty są automatycznymi kontami tworzącymi sztuczny tłum. Mogą działać w sposób zorganizowany, w ramach tzw. farm.
Osoby publiczne, politycy, liderzy opinii, zwykli użytkownicy
Mogą posługiwać się nierzetelnymi danymi czy zmanipulowanymi informacjami. Jeżeli robią to bez intencji wyrządzenia szkody, mówimy o misinformacji.
Aktualności
Aktualność15 października 2026
Czasami przy nazwie profilu na X (dawniej Twitter) widzimy oznaczenie, które może budzić zaufanie, ale w rzeczywistości nie wpływa na jakość i wiarygodność publikowanych treści. Po zmianach wprowadzonych przez platformę kilka lat temu, weryfikacja została zamieniona na płatną subskrypcję.
Aktualność12 października 2026
Treści podróżnicze z natury koncentrują się na wybranych aspektach rzeczywistości i są pozbawione szerszego kontekstu politycznego i społecznego. W konsekwencji działalność influencerów może przyczyniać się do promowania narracji wykorzystywanych przez władze państw autorytarnych.
Aktualność6 października 2026
W lipcu i sierpniu 2026 roku polską infosferę zdominowały doniesienia o rzekomych obserwacjach pum w różnych regionach kraju. Analiza pokazuje, jak pojedyncze, prawdziwe zdarzenie może stać się punktem wyjścia dla lawiny spekulacji, treści generowanych przez sztuczną inteligencję i wiralowej misinformacji.
Aktualność1 października 2026
Prezentujemy raporty laureatów konkursu DISINFOHACK 2026.
